روایت‌های کمترشنیده شده از خالقان دهه فجر/ چرا مجلس با تعطیلی ۱۲ بهمن مخالف بود؟

شهدای ایران:به نقل از همشهری آنلاین،  «دهه فجر» که در ۴ دهه اخیر به یک نام آشنا در میان ایرانی‌ها تبدیل شده است، در ۳ سال ابتدایی انقلاب با نام‌های دیگری شهرت داشت. رسیدن به این نام و مراسم‌های گره خورده با این دهه، حاصل خلاقیت و پیشنهادهایی است که در دهه ۶۰ از سوی شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی به ثمر نشست.

از پیشنهاد نام برای روزهای پیروزی انقلاب اسلامی تا نحوه برگزاری جشن‌ها، ضرب سکه و طراحی آرم مخصوص برای روزهای جشن، نکاتی هستند که در خاطرات مردم و مسئولان آن روزگار عیان هستند.

نیم نگاهی به این خاطرات می‌تواند دریچه‌ای باشد برای شرح روایت‌های کمتر شنیده یا شاید فراموش شده از تلاش‌هایی که در سال‌های ابتدایی انقلاب اسلامی به خلق جشن«دهه فجر» و فعالیت‌های خاص این روزها ختم شد.

جشن روزهای انقلاب

روزهای پس از ۲۲ بهمن سال ۱۳۵۷، حال و هوای خاصی داشت و کمتر کسی به دنبال این بود که در ساختاری از قبل تعیین شده، بستری برای ابراز شادی مردم مهیا کند اما در بهمن ۱۳۵۸ تا حدودی برنامه‌ریزی‌های منسجم‌تری شکل گرفتند.

با پیگیری دولت موقت، ستادی برای برپایی جشن پیروزی با نام «هفته انقلاب» ایجاد شد. در واقع ۷ روز در بهمن سال ۵۸ به عنوان روزهای برپایی جشن، مشخص شدند. این جشن در ۱۵ بهمن ماه و بهشت زهرا(س) برگزار گشت و در آن زمان حاج سیداحمدخمینی پیامی را از سوی بنیانگذار انقلاب قرائت کردند. روزنامه اطلاعات در مورد اولین جشن بعد انقلاب نوشته بود:« از نخستین ساعات با مداد مردم تهران با اتوبوس‌های شرکت واحد، اتومبیل‌های شخصی، کامیون و وانت و هر وسیله دیگری که در اختیار داشتند، از نقاط مختلف شهر خود را به بهشت زهرا (س) رساندند. انبوه جمعیت در ساعت ۹ و ۳۰ دقیقه بامداد به قدری بود که مردم از چند کیلومتری محل برگزاری مراسم وسائط نقلیه را رها کرده و پیاده به طرف بهشت زهرا (س) به حرکت در آمدند. این برنامه که قرار بود از ساعت ۹٫۳۰ بامداد انجام گیرد، به علت ترافیک سنگین و نرسیدن میهمانانی که از کشورهای مسلمان و نهضت‌های آزادیبخش دعوت شده بودند به تعویق افتاد و در ساعت ١٠ و ٤٥ دقیقه آغازشد.»

دستور کار مجلس در بهمن ۵۹

در بهمن سال ۵۹، نزدیک ۱۰ ماه از شروع به کار اولین دوره مجلس شورای اسلامی گذشته بود، در ۱۲ بهمن بحثی پیرامون نامگذاری‌ این روز شکل گرفت.

مرحوم آیت الله هاشمی رفسنجانی در آن زمان ریاست جلسه علنی ۱۲ بهمن ۵۹ را برعهده داشت و در مورد عظمت روز ۱۲ بهمن نکاتی را مطرح کرد. یکی از نمایندگان بین صحبت‌های رئیس مجلس اشاره کرد:« با امضای ۳۹ نفر از برادران بصورت ماده واحده به مجلس آمده است که روز دوازدهم بهمن را «روز رحمت» یا «روز امام» نامگذاری کنیم و تعطیل رسمی.»

رئیس مجلس می گوید امروز امکان بررسی این طرح وجود ندارد و باید به کمیسیون ارجاع شود و از نمایندگانی که به این مناسبت تاریخی توجه داشته‌اند، تشکر می‌کند اما آن میان یکی از نمایندگان اعتراض می‌کند که ۱۲ بهمن را باید روز «دوبرابرکار» اعلام کنید نه روز تعطیل.

نامی که ماندگار شد

۱۲ بهمن تا ۲۲ بهمن از سال ۱۳۶۰ با یک نام مشخص گره خورد و به روایت تاریخ، ۴۴ سال است که این ۱۰ روز به نام «دهه فجر» در میان مردم شناخته می‌شود. اما ماجرا این نامگذاری ریشه در یک ابتکار و پیشنهاد جالب داشت. ماجرا این بود که حجت‌الاسلام عبدالمجید معادیخواه وزیر وقت ارشاد اسلامی به شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی پیشنهاد داد که ۱۲ بهمن را به عنوان نقطه شروع و ۲۲ بهمن را روز پایانی جشن‌های انقلاب انتخاب کنند و با الهام از آیات «والفجر- ولیال عشر» سوره الفجر دست به انتخاب نام زدند و «دهه فجر» به نامی ماندگار در تاریخ انقلاب تبدیل شد.

در آن زمان یک ابهام نیز مطرح شد که این فاصله زمانی در واقع ۱۱ روز است، به همین دلیل سپیده دم ۲۲ بهمن به عنوان نخستین فجر انقلاب اسلامی تعیین وآن ابهام هم مرتفع شد.

طراحی آرم دهه فجر

یکی از تصاویری که با دهه فجر گره خورد، مربوط به آرمی است که مخصوص این دهه طراحی شد. براساس اطلاعات موجود، برای طراحی آرم دهه فجر، طراحان مختلفی، آرم پیشنهاد دادند ولی طرح حسین خسروجردی تصویب و در نهایت با پیگیری اعضای کمیته هنری، این نقاش مشغول طراحی آرم شد. گویا در طرح اصلی همراه با چند رنگ بود اما در نهایت طرح سیاه و سفید برای استفاده در مواد چاپی مورد استفاده قرار گرفت.

ضرب سکه به مناسبت ۲۲ بهمن

ضرب سکه‌های ۲۰ ریالی یکی از اقداماتی بود که از سوی مسئولان جمهوری اسلامی در ۲۲ بهمن سال ۱۳۶۰ انجام شد. این سکه‌ها با نشان‌هایی از ۲۲ بهمن همراه بودند، در یک سوی آن کلمات «سومین سالگرد پیروزی خون بر شمشیر» درج و در سوی دیگر نیز ۲۲ گل لاله به پاسداشت ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ ضرب شده بود.

سراسری شدن یک آیین انقلابی

دهه فجر در سال‌های ابتدایی دهه ۶۰ به ‌تدریج از قالب یک برنامه مناسبتی محدود خارج و به آیینی سراسری در سراسر کشور تبدیل شد. شواهد موجود در مطبوعات آن دوره نشان می‌دهد که برگزاری جشن‌های سالگرد انقلاب، تنها به تهران و مراکز رسمی خلاصه نماند و شهرها و حتی مناطق دورتر نیز به‌طور فعال در این مناسبت مشارکت داشتند. روزنامه اطلاعات و کیهان در گزارش‌های خود از دهه فجر سال‌های ابتدایی دهه ۶۰، به برپایی جشن‌ها، راهپیمایی‌ها و برنامه‌های فرهنگی در شهرهایی چون مشهد، تبریز، اصفهان، شیراز و اهواز اشاره کرده‌اند و از حضور گسترده مردم در میادین اصلی شهرها نوشته‌اند. نقش مساجد، مدارس، انجمن‌های فرهنگی و نهادهای محلی در آذین‌بندی معابر و اجرای برنامه‌ها برجسته شده است؛ امری که نشان می‌دهد دهه فجر به‌تدریج از یک مناسبت دولتی به رویدادی مردمی بدل شد.